Stel je voor dat je een regelrechte nazaat bent van een bekend figuur uit onze vaderlandse geschiedenis, waarover je als kind trots kon vaststellen dat het toch maar jouw voorvader is die prominent in het geschiedenisboek staat waar al jouw klasgenootjes – verplicht weliswaar, want er kan een proefwerkje over komen – ook kennis van nemen en dat het – hoera! – gebeurt dat een wakker klasgenootje jou vraagt: ‘Is dat familie van jou?’.
Niet eens zo vreselijk lang geleden kon je dan een beetje nonchalant antwoorden dat het inderdaad zo is en je tegelijkertijd weldadig baden in en soort van iets verdunde bewondering. En dat je dan langs je neus weg, om niet al te opschepperig te klinken, zegt dat er een standbeeld van hem is en dat er straten en een flinke tunnel naar hem vernoemd is. En dat zelfs de bijnaam van een middelgrote stad de naam van je illustere voorouder bevat. Toen was je dankzij de achternaam een klein beetje iemand, maar wat is daar nu nog van over?
Het is niet helemaal mijn schuld dat ik Jan Pieterzoon C. weer even noem. Deze persoon is de verpersoonlijking van de vraag wat te doen met onze geschiedenisachtergrond. Hoorn was sterk verweven met twee zeer belangrijke organisaties die ons land in de historie een onuitwisbaar economisch belang opleverde.
De V.O.C en W.I.C. zijn organisaties geweest die Hoorn betekenis hebben gegeven. De stad deed er toe. Er was werkgelegenheid en er stroomden grote kapitalen in diverse Hoornse beurzen en een groot deel van de arbeidende bevolking leverde en verdiende aan de diensten die nodig waren om de boel draaiend te houden. Zelfs mijn eigen voorvaderen die als boerenknechten in de omliggende dorpen werden kort gehouden, dankten hun schamele boterhammen aan de verdiensten die hun bazen wisten te verkrijgen op de markt en bij neringdoenden in Hoorn.
Waar wij een beetje van af werden gehouden was de werkelijkheid over mensen die de handelswinsten mogelijk maakten en mensen als slaven verhandelden en producten dankzij uitbuiting met leuke winsten verkochten in de rest van de wereld. Als leerling op de lagere school en zelfs in de schoolperiode daarna werd ik niet of nauwelijks lastiggevallen met verhalen over negatieve en schaamte oproepende bijzaken.
Ook ik heb trots gekend over het feit dat wij als een van de kleinste landjes de eigenaars waren van zoveel buitenlands grondgebied. Ik kon me toen ook een beetje boos maken over die rot-Engelsen die Nieuw Amsterdam van ons hebben afgepakt. Wie weet hadden ze daar anders ook een soort van Nederlands gesproken zoals in ons Zuid-Afrika, die door die rooinek was afgepakt, wat Bobbejaan ook probeerde.
Er wordt nu met enige nadruk aandacht gevraagd voor de geschiedenis, zoals die werd beleefd door hen waar wij de baas over speelden. Dat is een vervelend verhaal en het draagt voor je gevoel niks bij tot het gevoel van nationale trots. Het standbeeld van dhr. C. is in 1893 neergezet met hartelijke instemming van nationalistisch denkende mensen. Nederland was toen driftig op zoek naar stevig en koen zelfrespect.
Misschien betekende het toen voor een aantal mensen dat vooral gekeken werd naar de mate van macht die ons kleine landje groot maakte. Trots Nederlander zijn op een manier waarop veel andere en machtigere landen ook bezig waren. In die tijd werden in ons land ook arme sloebers uitgebuit en dat was volgens toen geldende moraal vanzelfsprekend. Dat socialisten daar verbeten verbetering bevochten werd zelfs door veel sloebers niet van harte toegejuicht.
In deze tijd lijkt het vanzelfsprekend om te zeggen dat je aan die uitbuiting en slavenhandel geen enkele schuld hebt en dat men dan ook niet moet gaan zeuren. Een schuldgevoel door de strot geduwd krijgen is een kreet die via de socials geuit wordt, wanneer je laat weten begrip voor de nazaten van de verdrukten te hebben.
Kom ook vooral niet met de vraag of wij dan nu niet zelf wel medeschuldig zijn aan de uitbuiting van werkvolk in verre gebieden waar producten worden geproduceerd die wij graag op ons bord of in de kast willen hebben. Misschien dat het woke deel van ons gezamenlijke nageslacht daar in de toekomst bijeenkomsten over gaat organiseren. Misschien zijn daar ook mijn kleinkinderen bij die opa verwijten mee geprofiteerd te hebben van economisch machtsmisbruik. Misschien naar het voorbeeld van bijeenkomsten over het slavenverleden van Hoorn, zoals we die in deze tijd kennen. Ik zal dan trots op hen zijn.
Disclaimer: De inhoud van de column is uitsluitend voor rekening van de auteur. Streekomroep West-Friesland is niet ge- of verbonden aan een politieke partij of welke politieke richting dan ook, maar geheel autonoom en onafhankelijk.