GOOI EN VECHTSTREEK - De provincie Noord-Holland heeft het nieuwe Natura 2000-beheerplan vastgesteld. Daarin staan voor de komende zes jaar maatregelen voor het watersysteem, invasieve soorten en ganzenbeheer om de natuur in het Naardermeer te herstellen en de Natura 2000-doelen alsnog te halen. Een pittige opgave omdat in het plan staat: “Het is niet gelukt om verslechtering te voorkomen.”
Waterplanten verdwijnen, rietkragen groeien niet meer aan en invasieve soorten als de Amerikaanse rivierkreeft winnen terrein. Het nieuwe plan, dat de komende zes jaar geldt, moet daar verandering in brengen. In het Natura 2000-beheerplan Naardermeer 2026-2032 beschrijft de provincie welke maatregelen nodig zijn om beschermde natuur in stand te houden en de natuurdoelen te halen. Toch loopt de provincie op een aantal punten, van stikstof en waterpeil tot financiering, nog altijd achter op haar eigen schema. Het huidige beheerplan loopt op 16 september af en met het nieuwe plan begint een nieuwe periode van zes jaar.
Kranswieren bijna weg
De achteruitgang is goed zichtbaar bij de waterplanten. Het oppervlak van kranswierwater, waar het Naardermeer decennialang bekend om stond, is met 53,7 hectare afgenomen. Van de meren met krabbenscheer en fonteinkruiden is 13,8 hectare verdwenen. Geen van de doelen voor de kwaliteit van dit water is gehaald. Sinds de laatste meting zijn er bovendien nog meer waterplanten verdwenen.
Dat gebeurde ondanks maatregelen uit het vorige beheerplan. Zo zijn bomen en struiken verwijderd en is op sommige plekken extra gemaaid om de bestaande natuur zo veel mogelijk in stand te houden. De maatregelen die het watersysteem zelf moesten herstellen, zoals aanpassingen aan het waterpeil, zijn nog niet volledig uitgevoerd. Daardoor kon de achteruitgang niet worden voorkomen.
Een duidelijke oorzaak voor de achteruitgang is volgens het plan niet vastgesteld. Mogelijk gaat het om een combinatie van fosfaat in de waterbodem, uitheemse rivierkreeften, bodemwoelende vis en extreme natte en droge periodes.
Volgens woordvoerder Martine van den Heuvel is in 2024 daarom een groot onderzoek gestart. “Met de aanbevelingen uit het onderzoek gaan de provincie, waterschap en Natuurmonumenten de komende beheerplanperiode aan de slag.”
Systeemherstel loopt achter
Ook het herstel van het watersysteem loopt achter. Het waterpeil in het Naardermeer moet meer kunnen meebewegen met natte en droge periodes. Dat moet het watersysteem beter laten functioneren en de waterkwaliteit verbeteren. Al in het vorige beheerplan (2020-2026) stond daarom dat het waterpeil flexibeler beheerd moest worden. In 2021 werd daarvoor een nieuw besluit genomen, maar de verruiming van het waterpeil is nog altijd niet volledig ingevoerd. In het vorige beheerplan stond geen concrete datum waarop dat moest gebeuren. In het nieuwe beheerplan staat die wel: naar verwachting wordt het nieuwe peilbeheer vanaf 2027 ingevoerd.
De uitvoering hangt samen met De Schil, een grote herinrichting van de bufferzone rond het Naardermeer. In het nieuwe beheerplan staat dat het project naar verwachting in 2027 wordt afgerond. Daarna kan het nieuwe waterpeil stap voor stap worden ingevoerd.
Voor het waterpeil zelf is Waterschap Amstel, Gooi en Vecht verantwoordelijk. “Peilbeheer in het Naardermeer is primair de verantwoordelijkheid van Waterschap Amstel, Gooi en Vecht. Dit gebeurt in afstemming met de provincie, maar het waterschap is verantwoordelijk.” Volgens Van den Heuvel worden de besluiten hierover “zorgvuldig genomen op basis van kennis en kunde in het gebied”.
Kreeften en ganzen
In het Naardermeer komen verschillende invasieve exoten voor. De Amerikaanse rivierkreeft eet waterplanten en riet op en woelt de bodem om. Daarmee richt de soort schade aan in het gebied. “Effectieve bestrijdingsmethoden zijn inderdaad nog niet voorhanden,” zegt Van den Heuvel. “Daar wordt veel onderzoek naar gedaan.” Natuurmonumenten probeert de dieren intussen waar mogelijk weg te vangen. In het gebied komen daarnaast onder meer ongelijkbladig vederkruid, een aquariumplant, en Japanse duizendknoop voor.
Jonge ganzen vreten het riet op, waardoor nieuwe rietkragen zich moeilijk kunnen ontwikkelen. Natuurmonumenten heeft daarom delen van de rietkragen afgezet met netten en rasters. Boswachter Angelique Aerts zei daar eerder tegen NH Gooi over: “Vorig jaar hebben we de rietkragen afgerasterd, zodat ganzen er niet bij kunnen. Dit bleek goed te werken.”
De bescherming is volgens het nieuwe beheerplan nog niet groot genoeg om op langere termijn voldoende ruimte te bieden aan beschermde broedvogels. Daarom plaatst Natuurmonumenten extra rasters en blijft ganzenbeheer onderdeel van het nieuwe beheerplan.
Stikstof blijft buiten beeld
Stikstofneerslag is op het Naardermeer nog altijd te hoog. Uit AERIUS blijkt dat bij vrijwel alle beschermde natuur meer stikstof neerkomt dan de natuur aankan. Daardoor krijgen planten die van nature in het gebied thuishoren minder ruimte. Een daling van de stikstofneerslag tot een niveau waarop de natuur zich kan herstellen verwacht het beheerplan op korte termijn niet.
“Stikstof raakt landbouw, woningbouw, infrastructuur en klimaat. Voor veel van deze onderwerpen zijn provinciale maatregelen alleen niet voldoende, daarvoor is het Rijk nodig. Het Rijk stelt nationale wetten, normen en doelen vast. De provincie moet daarbinnen werken”
Toch staan er in het nieuwe beheerplan geen maatregelen die de stikstofneerslag rond het Naardermeer moeten verlagen. De provincie zegt dat ze dat niet alleen kan. “Stikstof raakt landbouw, woningbouw, infrastructuur en klimaat. Voor veel van deze onderwerpen zijn provinciale maatregelen alleen niet voldoende, daarvoor is het Rijk nodig. Het Rijk stelt nationale wetten, normen en doelen vast. De provincie moet daarbinnen werken”, zegt Van den Heuvel.
De provincie verwijst daarmee naar een bredere aanpak van Rijk en provincie. Zo heeft de provincie afspraken met de landbouwsector gemaakt over een afname van 30 procent van de stikstofuitstoot.
Nieuwe maatregelen, oude problemen
Het baggeren van de Zuidwestplas en omliggende watergangen kan al worden uitgevoerd, omdat daarvoor geld beschikbaar is. Ook voor het vergroten van de installatie die fosfaat uit het water haalt, is financiering geregeld. Voor andere maatregelen uit het nieuwe beheerplan moet nog geld worden gevonden, terwijl die volgens het plan wel nodig zijn om de natuurdoelen te halen. Het plan waarschuwt dat tijdelijke maatregelen niet eindeloos kunnen worden herhaald.
“Met de aanbevelingen uit het onderzoek gaan de provincie, het waterschap en Natuurmonumenten de komende beheerplanperiode aan de slag.”
De provincie moet de komende jaren dus niet alleen de plannen uitvoeren, maar ook zorgen dat het geld voor de rest van de maatregelen beschikbaar komt. Van den Heuvel benadrukt dat de betrokken partijen de komende beheerplanperiode met de aanbevelingen en maatregelen aan de slag gaan: “Met de aanbevelingen uit het onderzoek gaan de provincie, het waterschap en Natuurmonumenten de komende beheerplanperiode aan de slag.”