HILVERSUM - De mentale gezondheid van jongeren stond woensdag centraal op het A. Roland Holst College in Hilversum. Tijdens de bijeenkomst VeerKRACHT gingen leerlingen, docenten en onderwijsprofessionals met elkaar in gesprek over de druk die jongeren ervaren en over manieren om daarmee om te gaan.
De middag zou eigenlijk in het teken staan van de landelijke lancering van Kompas voor de Klas, met koningin Máxima als aanwezige gast. Haar bezoek ging niet door vanwege de uitvaart van koning Harald V van Noorwegen. Het programma werd daarop aangepast en ging onder de naam VeerKRACHT alsnog door. Oud-minister Robbert Dijkgraaf, voorzitter van MIND US, burgemeester Gerhard van den Top en wethouder Gerben van Voorden waren aanwezig. Rector Peter Kromdijk vertelde dat hij baalde toen duidelijk werd dat Máxima niet zou komen, maar blij was dat het programma alsnog kon doorgaan.
Wegkruipen uit schaamte
Docent Anka Athmer heeft een persoonlijke reden om aandacht te vragen voor mentale gezondheid onder jongeren. Een jaar geleden overleed haar 26-jarige zoon door zelfdoding. “Mijn zoon is een jaar geleden uit het leven gestapt. Hij was weliswaar 26, maar ik weet als geen ander hoe ze zich kunnen afsluiten. En een mooie façade kunnen opbouwen.”
“Dan merk ik dat het doodstil wordt in de klas. En zo doodstil heb je het doorgaans niet in de klas.”
Athmer merkt dat jongeren hun problemen vaak voor zich houden. “In plaats van dat ze dit delen en bespreekbaar maken, kruipen ze hiervoor weg. Omdat ze zich schamen.” Daarom vertelt ze in de klas open over haar eigen ervaring. “Dan merk ik dat het doodstil wordt in de klas. En zo doodstil heb je het doorgaans niet in de klas.”
Juist daarom vindt Athmer het belangrijk om het gesprek al op jonge leeftijd te beginnen. “Jullie moeten elkaar beter in de gaten houden. Jullie moeten leren vragen, durven vragen: ‘Hoe gaat het met je?’” Een oplossing hoeft volgens haar niet meteen klaar te liggen. “Je hoeft niks op te lossen, maar je kunt wel het gesprek met elkaar aangaan. En samen hulp zoeken.”
Athmer is trots dat haar school het onderwerp oppakt. “Ik denk dat je al moet beginnen bij de middelbare school. En ik ben apetrots op deze school, omdat zij dat gewoon meepakken.”
Athmer wijst daarbij op de cijfers over zelfdoding onder jongeren en jongvolwassenen. “Bij jongeren tot dertig is het de doodsoorzaak nummer één. Dat weet eigenlijk niemand.” Het CBS meldde in juni dat zelfdoding in 2025 de belangrijkste doodsoorzaak was onder mensen tot 30 jaar. Bij 10- tot 20-jarigen ging het om 22 procent van alle sterfgevallen en bij 20- tot 30-jarigen om 28 procent.
Na het overlijden van haar zoon maakte Athmer de YouTube-video ‘Durf het te zeggen?' voor middelbare scholieren. Ze wil jongeren leren dat ze problemen niet alleen hoeven op te lossen. “Je kunt alleen al een luisterend oor zijn. Maak het vooral niet kleiner. Neem ze serieus.”
Jongeren praten er weinig over
Ook leerling Florí da Costa herkent het beeld. Hij mocht tijdens de bijeenkomst burgemeester Gerhard van den Top en wethouder Gerben van Voorden interviewen. Zelf praat hij met zijn ouders wel over de druk die hij op school ervaart, maar met klasgenoten bijna nooit. “Leerlingen ervaren het als iets persoonlijks. Met medeleerlingen wordt er niet echt over gepraat.”
Da Costa houdt een papieren agenda bij om overzicht te houden over toetsen en huiswerk. Toch kan de spanning ’s avonds nog doorgaan. “Dan zit je thuis in bed en dan kan je niet slapen. Omdat gewoon die druk is van: hoe gaat morgen zijn?”
Sociale druk speelt volgens Da Costa eveneens een rol. Hij noemt TikTok-challenges, stunts en beginnend rookgedrag als voorbeelden die hij bij leeftijdgenoten ziet. Zelf gebruikt hij geen sociale media, maar ziet hij de druk wel om zich heen. Vertrouwenspersoon Yasemin Yücel herkent wat Da Costa beschrijft en ziet steeds vaker leerlingen bij wie er signalen zijn dat er iets speelt. “Druk van vrienden, druk van ouders en druk van docenten. Vooral angst. Dat heeft voornamelijk betrekking op school.”
Druk neemt toe
Docent maatschappijleer Marno de Vries ziet de druk op jongeren de afgelopen tien jaar duidelijk toenemen. Vooral telefoons en sociale media spelen volgens hem inmiddels een veel grotere rol dan toen hij begon in het onderwijs. Toch komt de druk niet alleen van schermen.
Jongeren krijgen volgens De Vries steeds meer verwachtingen mee over hoe ze eruit moeten zien, wat ze moeten kunnen en wat ze moeten hebben. Ouders, docenten en leeftijdsgenoten spelen daarin eveneens een rol. “Het zit in de verwachtingen die zij van zichzelf hebben. Hoe ze eruit moeten zien, wat ze moeten kunnen, wat ze allemaal moeten hebben en bezitten. Vooral om een bepaalde status te kunnen behouden.”
Praten blijft lastig
“Niet genoeg dus, mijn idee.”
Volgens Yücel merken collega's veranderingen bij leerlingen soms als eerste. Een leerling die normaal heel extravert is en zich plotseling terugtrekt, kan volgens haar een signaal afgeven. Wat daar precies achter zit, blijft niet altijd meteen duidelijk. Juist daarom is het belangrijk dat docenten daar onderling meer over praten. Op de vraag of dat genoeg gebeurt, antwoordt Yücel: “Niet genoeg dus, mijn idee.”
Yücel en De Vries vinden het daarom waardevol dat VeerKRACHT die dag op school plaatsvindt. De bijeenkomst biedt ruimte om het onderwerp bespreekbaar te maken en ervaringen uit te wisselen. De Vries hoopt dat het niet bij deze middag blijft. “Ik hoop echt dat dit het begin van iets kan zijn.”