Het Nederlandse maaiveld heeft een uitstekende reputatie. Het is vlak, overzichtelijk en niemand hoeft bang te zijn dat hij onverwacht tegen een berg oploopt. Ook figuurlijk houden we ervan.
Wie zijn hoofd boven het maaiveld uitsteekt, kent het risico. Maar volgens mij gaat het allang niet meer alleen om mensen die erbovenuit steken. Een beetje ernaast staan kan al voldoende zijn.
We houden van bijzonder. Als het maar niet te afwijkend wordt.
Het dagelijks leven is steeds meer ingericht op gemiddelden. Een formulier wil ja of nee. Een keuzemenu wil toets 1, 2 of 3. Wie antwoordt met „dat ligt eraan”, heeft het systeem eigenlijk al ontregeld.
Probeer maar eens een klantenservice te bellen met een probleem dat niet in het keuzemenu voorkomt. Eigenlijk wil je iemand spreken.
Daarvoor blijkt geen toets te bestaan.
Op sociale media hebben we dat keuzemenu geperfectioneerd. Voor of tegen. Goed of fout. Wie zegt: „Ik begrijp zijn argument, maar ben het niet helemaal met hem eens”, kan beter een vrije middag reserveren om dat uit te leggen.
„Dat ligt eraan” is misschien wel het eerlijkste antwoord dat er bestaat. Je kunt er alleen zo moeilijk een keuzemenu van maken.
Waar je je ook voor moet hoeden, zijn baasjes. Niet die van honden en katten, maar mensen die ergens een beetje macht over hebben. Of denken die te hebben.
Geef zo iemand een regel, een procedure en een bevoegdheid en voor je het weet heb je een bewaker van het maaiveld.
„Dat doen we hier nu eenmaal zo.”
Een prachtige zin. Hij beëindigt iedere discussie zonder argument. Vraag je waarom, dan ben je eerst nieuwsgierig, vervolgens lastig en nog één vraag later onhandelbaar.
Waarschijnlijk ben ik zelf ook weleens zo'n baasje geweest. Wie het maaiveld bewaakt, heeft zelden het gevoel dat hij aan het maaien is. Hij vindt gewoon dat het gras te hoog staat.
Het maaiveld kom je ook tegen op televisie. Programma's die weinig kijkers trekken, verdwijnen. Het lange gesprek op de zondagavond in de zomer is aan zijn laatste seizoen bezig. Niet omdat er niets meer te bespreken valt, maar omdat er te weinig mensen kijken.
Zendtijd kost geld en kijkcijfers tellen. Maar als vooral mag blijven wat voldoende mensen trekt, ontstaat vanzelf een merkwaardig maaiveld. Geen slechte televisie per se, maar televisie die zo weinig mogelijk mensen mag afschrikken.
Wat niemand stoort, wordt zelden weggezapt.
Diepgang heeft daarbij een handicap. Ze vraagt tijd en aandacht, soms de bereidheid lang naar iemand te luisteren voordat je weet wat hij wil zeggen.
Het maaiveld heeft namelijk ook een afstandsbediening.
En die ligt bij ons.
We klikken. We zappen. We lezen liever drie regels dan drie pagina's en ergeren ons vervolgens dat alles oppervlakkiger wordt. Trekt een programma maar een kleine groep liefhebbers, dan klinkt al snel: „Moet daar mijn belastinggeld naartoe?”
Misschien moeten we af en toe gewoon weer een goed boek lezen. Daar zit geen afstandsbediening bij. Soms moet je zelfs een bladzijde opnieuw lezen omdat je niet hebt opgelet.
Dat is tegenwoordig bijna een daad van verzet.
Ik doe er zelf net zo hard aan mee. Als mijn internet uitvalt, wil ik geen genuanceerde beschouwing over mogelijke oorzaken. Ik wil dat iemand het maakt. Nu.
Ook mijn tolerantie voor complexiteit kent grenzen.
Misschien wordt het maaiveld ons daarom niet alleen opgelegd. We houden het zelf ook keurig op hoogte. Comfortabel en voorspelbaar.
Maar niet ieder probleem is eenvoudig. Niet iedere mening past in een vakje. En niet iedereen hoeft precies even hoog te groeien.
Een maaiveld is nuttig. Je moet tenslotte ergens op kunnen staan.
Misschien moeten we het daar dan ook voor gebruiken.
Onder onze voeten.
Niet boven ons hoofd.