Terrorisme of politiek geweld? Dit zeggen experts over de demonstraties in Loosdrecht

Een groep van honderden demonstranten, waarvan een aantal zich met fakkels en zwaar vuurwerk een weg banen naar het gemeentehuis in Loosdrecht en uiteindelijk brand stichten. Dat het protest tegen de komst van asielzoekers in een daar gevestigde asielopvang compleet uit de hand liep, is duidelijk. De politie arresteerde drie mensen die verdacht worden van brandstichting en het aanvallen van een journalist en politie. 

Bart Schuurman, hoogleraar Terrorisme en Politiek Geweld aan de Universiteit Leiden, onderstreept hoe ernstig de situatie in Loosdrecht was, maar wil niet van een terroristische daad spreken. "Het gaat hier om bewuste geweldpleging, gericht op het ondermijnen van de democratische rechtstaat. Politiek geweld dus. Maar om hier te spreken van terrorisme, dat gaat voor nu echt te ver."

Dat oordeelt ook Sarah de Lange, eveneens hoogleraar in Leiden. Zij is onder andere gespecialiseerd in politieke verdeeldheid en de opkomst van extreemrechts. "Om een daad als deze te omschrijven als terreur moet duidelijk zijn dat iemand met die daad de samenleving angst aan wil jagen. Dat is heel moeilijk te bewijzen, en kunnen we met de informatie die we nu over Loosdrecht hebben ook niet stellen. Daarentegen is dit wel aantoonbaar een poging om de democratische besluitvorming te ondermijnen."

De Lange verwijst daarbij naar uitspraken van een aantal demonstranten, zowel bij het protest als online. "Daaruit blijkt heel duidelijk dat het doel hier is om een politieke beslissing te beïnvloeden."

Die methode wordt volgens haar inmiddels veelvuldig gebruikt in de asielkwestie. "De groepen die deze demonstraties keer op keer laten ontsporen zijn erachter gekomen dat het effect heeft. Op meerdere plekken waar een asielzoekerscentrum of opvang werd aangekondigd, wisten ze met dit soort tactieken de plannen af te zwakken of zelfs te schrappen."

De opvangcapaciteit in Loosdrecht werd na de eerste uit de hand gelopen protesten al verkleind van 110 naar 70 asielzoekers. In Den Bosch werd een stemming over de komst van een asielopvang uitgesteld naar september. En de gemeente Houten zette plannen voor een azc in de ijskast naar herhaalde demonstraties. Vaak zijn daar dezelfde groepen terug te zien, zoals Defend Netherlands en Identitair Verzet.

De Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid definieert terrorisme als 'het uit ideologische motieven (voorbereiden van het) plegen van op mensenlevens gericht geweld, of het veroorzaken van maatschappijontwrichtende schade, met als doel (een deel van) de bevolking ernstige vrees aan te jagen, maatschappelijke veranderingen te bewerkstelligen en/of politieke besluitvorming te beïnvloeden'.

Bij politiek geweld gaat het ook om het plegen van geweld, maar is het doel om angst aan te jagen niet de drijvende motivatie. Het draait dan juist om het beïnvloeden van politieke beslissingen of personen met politieke macht, om zo verandering te forceren buiten het gewone politieke proces om.

Dat betekent volgens Schuurman overigens niet dat het Openbaar Ministerie (OM) geen onderzoek doet naar een mogelijk terroristisch motief. "Dat kan goed het geval zijn, en is afhankelijk van wie er allemaal aanwezig was en wat voor ideologische overtuigingen zij zoal hebben. Brandstichting bij een pand met daarin mensen wordt heel hoog opgenomen. Maar voordat het OM iemand beticht van terrorisme moeten ze daar echt een hele goede reden voor hebben."

In reactie op vragen van NH vertelt het OM Midden-Nederland dat nog onderzoek doet naar de motieven van aanwezige demonstranten die mogelijk de wet hebben overtreden. "We zullen de gebeurtenissen nog zorgvuldig verder onderzoeken, bijvoorbeeld door camerabeelden te bekijken. En als we daar strafbare feiten zien, kunnen er zeker meer aanhoudingen volgen. Bij het onderzoek naar strafbare feiten wordt altijd gekeken naar de aard, ernst en achtergrond."

Inlichtingendienst AIVD doet intussen onderzoek naar de mate van organisatie achter de verschillende anti-asielprotesten die de laatste maanden uit de hand liepen. Schuurman legt uit dat ook niet per se met een terreurverdenking te maken hoeft te hebben. "We hebben het over een trend waarvan de instanties dolgraag willen weten wie erachter zitten. In welke mate wordt dit geweld aangestuurd, en welke groepen of personen doen dat. Ik denk niet dat de AIVD specifiek kijkt naar het label van terrorisme."