Gooise musea leveren miljoenen meer op dan ze kosten

De totale maatschappelijke waarde van de musea wordt geschat op 17,3 miljoen euro. Dat is ruim 5 miljoen euro meer dan in 2019. De subsidie blijft achter. Deze is in dezelfde periode namelijk nagenoeg gelijk gebleven: van 1,9 miljoen euro naar 2,0 miljoen euro.

De 17,3 miljoen euro wordt opgebouwd uit verschillende waarden: gebruikswaarde, optiewaarde, bestaanswaarde, sociale waarde en economische waarde. Gebruikswaarde is het daadwerkelijk aantal mensen dat gebruikmaakt van het museum. Het aantal bezoeken in de regio Gooi en Vechtstreek is met 21% toegenomen de afgelopen 5 jaar. Het betreft nu een waarde van 900.000 euro.

“Dit onderzoek laat zo mooi zien dat wij niet alleen teren op maatschappelijk geld, maar dat we ook iets teruggeven”, zegt Christian Pfeiffer van het Huizer Museum. Het onderzoek van Atlas Research is een update van een onderzoek uit 2019, laat Pfeiffer weten. “In aanloop naar de gemeenteraadsverkiezingen is het onderzoek herhaald. De impact van musea is sindsdien alleen maar groter geworden.”

Pfeiffer merkt dat zelf door de toegenomen drukte in het Huizer Museum. “Maar ook: als museum worden we voor steeds meer initiatieven gevraagd. Dan zit je dus steeds dichter op de samenleving.”

Een groot deel van de maatschappelijke waarde in het onderzoek, namelijk 10,9 miljoen euro, is opgemaakt uit de ‘Optiewaarde’. Mensen betalen meer voor een woning in de buurt van musea. “Dat is de waarde die mensen hechten aan de optie om gebruik te maken van cultuur”, aldus Singer Laren.

De optiewaarde is tussen 2019 en 2024 mee gestegen met de toenemende populariteit van de musea en de gestegen woningprijzen. De optiewaarde van de musea in het Gooi ging van 7,3 miljoen euro naar 10,9 miljoen euro. Het is de grootste stijging van alle waarden, in lijn met de landelijke cijfers.

Volgens Atlas Research wordt het belang van musea voor onderwijs vaak onderschat, terwijl het een belangrijke rol speelt in de ontwikkeling van jongeren in de regio. Uit eerder onderzoek bleek dat cultureel gerelateerde schoolbezoeken bijdragen aan onder andere minder schooluitval, en daarmee lagere maatschappelijke kosten. Het aantal schoolbezoeken is gedaald tegenover 2019. Hierin volgt de regio de nationale trend, waarin scholen minder musea bezoeken.

Laura Grijns werkt bij het Singer Laren: “We kijken dikwijls alleen naar bezoekerscijfers en naar wat het ons kost. Maar de waarde van het museum ligt natuurlijk veel breder.” Ook volgens Grijns is het bijvoorbeeld belangrijk dat kinderen hun eigen wortels leren kennen. En de bijzondere programma's, zoals prikkelarme tentoonstellingen en mindfulness-activiteiten, dragen bij aan een gevoel van verbondenheid.

De bestaanswaarde is lastig te grijpen. Het gaat om de waarde die mensen hechten aan het bestaan en behoud van de collecties van de musea, los van of ze zelf het museum bezoeken. Mensen die nooit de musea bezoeken kunnen toch waarde hechten aan de collecties. “Bijvoorbeeld omdat deze aan een gevoel van trots of identiteit bijdragen”, schrijft Atlas Research. De bestaanswaarde wordt geschat op ongeveer 2,8 miljoen euro.

Economische waarde is wat de musea voor impact hebben om het museumbezoek heen. Denk hierbij aan lokale ondernemers en horeca, maar ook aan werkgelegenheid in en rondom de musea. De werkgelegenheid in en rondom de musea is met ongeveer 30% toegenomen in de laatste vijf jaar. De economische waarde staat nu op 2,3 miljoen euro.

Je kan de maatschappelijke waarde niet uitsplitsen per museum, want het gaat hier om een gewogen waarde. Dat is een waarde waarin factoren, die alleen uitgespreid over de regio tellen en dus relatief zijn, meegewogen worden.

De subsidies zijn wel per museum bepaald. Het Huizer Museum krijgt als stichting bijvoorbeeld rond de 100.000 euro per jaar van de gemeente. “En dat is inclusief de incidentele subsidie die we soms bovenop de basissubsidie ontvangen.”

Bij het Singer Laren ontvangen ze naar eigen zeggen een “bescheiden” subsidie voor onderhoud van het gebouw. Grijns: “De rest moeten we zelf voor elkaar boksen.” Ze geeft aan het vooral fijn te vinden dat nu in kaart is gebracht hoe waardevol musea eigenlijk zijn.

Gigi van der Ree, Muiderslot: “Het is ook echt zo, dat wij als musea grote maatschappelijke waarde hebben. We doen enorm ons best én we vinden het onze verantwoordelijkheid om maatschappelijk belangrijk te zijn. Wat veel mensen onderschatten, is dat wij 70% eigen inkomsten moeten genereren. Dat gaat veel verder dan alleen het onderhouden van oud erfgoed. Los daarvan vinden we het belangrijk om sociale activiteiten te organiseren. Zeker dit kasteel en op dit terrein: vanuit de geschiedenis heeft dat toch een belangrijke maatschappelijke functie. Wij voelen dat dat nog steeds relevant is, juist nu: om toch die baken van rust te zijn.”

Grijns onderstreept dat: “Als je kijkt naar het nieuws, denk je: wat een ellende. Maar als je naar het museum gaat, en je ziet de geschiedenis, en de mensen die er nu rondlopen; de vrijwilligers, die zich inzetten en met elkaar iets voor elkaar krijgen… Dan denk je: ik kan weer even het achtuurjournaal aan!”

Ze eindigt met een waarschuwing die eigenlijk alles zegt: “Let op: als je op musea gaat bezuinigen, gaat er meer kapot dan je lief is.”