HILVERSUM - De opkomst van suïcide is in de regio een belangrijk thema; vorige week introduceerde Gooi en Vechtstreek nog een groot Uitvoeringsprogramma Suïcidepreventie. Ook Hilversum heeft acties om suïcide onder jongeren tegen te gaan. Rico van Elst vertelt over zijn werk als jongerenbegeleider bij Join Us, een van de organisaties binnen dit initiatief: "Soms gaan we gewoon even een ijsje halen."
Meestal start Van Elst zijn dag met het openen van de deuren van het jongerencentrum in de Hilversumse Meent. Dat is een praktische, maar ook een symbolische zet: jonge Hilversummers zijn namelijk altijd welkom om bij de begeleider aan te kloppen.
Hij heeft voornamelijk vergaderingen met collega's, voor het nodige overleg en netwerken. "Want die jongeren zitten doordeweeks natuurlijk op school - als het goed is." Om drie uur is de school uit en gaat Van Elst de straat op.
Kun je ons meenemen in zo'n middag - hoe gaat dat in z'n werk?
"Ik zoek de jongeren op. In de Meent is dat heel leuk om te doen, want heel veel kinderen spelen hier buiten. Dat is zeldzaam. Ik maak dan gewoon even een praatje en leg leuk contact. Ik speel bijvoorbeeld een potje voetbal mee. Op die manier probeer ik verbindingen te leggen met jongeren, waardoor hopelijk de drempel om naar ons toe te komen als er iets is, lager wordt."
"Veel kinderen spelen buiten in de Meent - en dat is zeldzaam."
En dan komen ze gewoon binnenwandelen op een goed moment?
"Eigenlijk wel. Als iemand sterk behoefte heeft aan contact, verwijs ik ze door naar ons; maar sommige jongeren vinden het ook gewoon leuk om te komen. We organiseren structureel activiteiten voor de jeugd en ze kunnen hier echt doen wat ze willen, of het nou in gesprek gaan is met ons als begeleiders, of met andere jongeren. Iedereen komt met een eigen reden. En soms komen er zo hele groepen in één keer: jongeren die je al kent, maar ook nieuwe gezichten. Dat zijn echt de leuke dingen. Soms kan het ook gewoon gezellig zijn."
Wat is jouw indruk van hoe het met de Hilversumse jongeren gaat?
"Het mentaal welbevinden van jongeren in de Meent valt best mee. Tenminste, als ik het vergelijk met andere plekken. Het enige is dat de jongeren hier wel heel erg geïsoleerd zijn. Ze kunnen eigenlijk maar in één plaats terecht, en je hebt gewoon niet zoveel hier, zeker niet voor die leeftijd. Als je wat ouder wordt en je wil wat leuke dingen gaan doen, dan is deze gemeente geen geschikte plek. Het is niet ideaal om hier op te groeien als puber. Je ziet daarom dat veel jongeren toch naar Bussum, Naarden of Hilversum toe trekken. De andere jongeren, die komen bij mij."
"Jongeren hier zijn geïsoleerd: ze kunnen nergens terecht."
Merk jij dat er steeds meer druk op de mentale gezondheid van de jeugd ligt?
"Zeker. Dat zie je vooral heel erg in de prestatiedruk. Er wordt heel veel verwacht van jongeren hier. Ik werk ook als begeleider op een school en daar merk ik dat er een hoge verwachting heerst om goede cijfers te halen. Zowel vanuit de school als vanuit ouders. Aan de ene kant is dat natuurlijk mooi: je wil je kinderen stimuleren om het beste uit zichzelf te halen. Dat doe ik zelf ook. Maar je mag nooit uit het oog verliezen dat jongeren ook een leven om hun cijfers heen hebben."
En merk jij ook iets van het thema suïcide en de opkomende cijfers?
"Het speelt wel. Soms zeggen jongeren wel eens tegen mij: 'Van mij hoeft het allemaal niet meer zo.' Is dat dan een grapje? Of bedoelt iemand dat serieus? Je moet dan echt even de lading van zo'n zin achterhalen. Dus dan neem ik zo'n jongere mee om een ijsje te halen, en snijd ik het onderwerp aan. Dan krijg je hele mooie gesprekken. Sommigen weten heel goed wat ze zeggen; anderen bedoelen er niet zo veel mee. Maar het is in ieder geval een beladen thema dat iedereen wel op de een of andere manier bezighoudt; of je er nou zelf mee zit, of dat je iemand kent die wat heeft meegemaakt."
"Er wordt veel verwacht van jongeren uit de regio. Eigenlijk te veel."
Hoe belangrijk is het om dat groots en regionaal aan te pakken?
"Het is heel goed om suïcide breed bespreekbaar te maken. Want dat zal voor jongeren, die eventueel zelf met dat soort dingen kampen, veel drempels wegnemen. Het is juist belangrijk dat je mensen aan het woord laat die er over kunnen en durven praten. Dus ik denk dat de voorlichtingscampagnes werken."
"Maar erbij stilstaan is niet voor iedereen voldoende. Als je hiermee zit, moet je een vertrouwd persoon om je heen hebben met wie je dat gesprek ook aan kan gaan. Dus de campagnes zijn een mooi begin, maar daarna komt het echte werk: de professional, die doorpakt en het gesprek opent."
Wat doe jij op het moment dat je iemand ziet worstelen?
"Bij mij gaat alles op basis van vertrouwen en veiligheid. Dus afhankelijk van hoe goed ik iemand ken, ga ik even een rondje met ze wandelen. Niet star tegenover ze zitten, maar in beweging komen. En pas dan vraag ik wat er speelt bij iemand achter de voordeur. Dan gaat het niet per se meer over het thema, maar meer over: wat is jouw situatie? Waar kom je vandaan? En wat vind je leuk om te doen, en wat misschien lastig? En vooral: wat kan ik voor jou betekenen? Dat kunnen verschillende dingen zijn, in verschillende situaties. Het gaat erom dat je altijd de persoon achter de cijfers blijft zien."
"Ik probeer altijd om de persoon achter de cijfertjes te zien, en met hen een connectie te vormen."
Dat lijkt me toch zwaar werk.
"Ik noem het nooit zwaar, maar intensief. Want ik ben niet degene die het zwaar heeft in zo'n situatie. En het is ook prachtig werk om te kunnen doen en er voor jongeren te kunnen zijn. Ik ben iemand die je herkent, die met jou kan kijken naar wat je nodig hebt. De training tot gatekeeper [onderdeel van het Uitvoeringsprogramma, red.] heeft me daarin veel inzicht gegeven. Het helpt mij, om alsmaar dat kwetsbare onderwerp aan te snijden. En op die manier het probleem van het thema een beetje weg te nemen. Dat kan op regionaal niveau gebeuren, maar ook lokaal, en al helemaal persoonlijk. Juist als we dat allemaal samen doen, staan we sterk."