Al jaren discussiëren politici in Hoorn over de toekomst van het standbeeld van Jan Pieterszoon Coen op de Roode Steen. De gemeenteraad besloot het onlangs door te schuiven naar de volgende coalitie. Wie denkt dat daarmee het einde in zicht is, heeft het volgens politicoloog Chris Aalberts goed mis. "Dit gaat niet over een beeld, maar over wie wij zijn als Nederland en daar heeft niemand het laatste woord over."
Moet het omstreden standbeeld van Jan Pieterszoon Coen midden op het centrale plein van Hoorn blijven staan of naar een minder prominente plek verhuizen? Hoewel de lokale politiek zich daar vooral de laatste vijf jaar intensief over buigt, houdt deze kwestie de stad eigenlijk al eeuwen bezig. Zelfs voor de plaatsing in 1893 was er al kritiek op het beeld. En ook nu is het weer een belangrijk thema binnen de verkiezingsprogramma's van lokale partijen.
Voorstanders van de verplaatsing vinden het een ongepast eerbetoon aan de "slachter van Banda". De bijnaam die de hoge VOC-functionaris en gouverneur-generaal kreeg, na het uitmoorden en het verdrijven van de lokale bevolking tijdens de verovering van de Banda-eilanden in 1621. Tegenstanders vinden juist dat het moet blijven staan, omdat het bij de geschiedenis van de stad hoort.
"We moeten nu de uitkomsten van de verkiezingen afwachten om te bepalen welke richting we inslaan"
De discussie over het standbeeld laaide de afgelopen jaren opnieuw op. Onder meer na een uit de hand gelopen protest in juni 2020. Via meerdere stadsgesprekken met inwoners, interviews en het maken van podcasts en vlogs probeerde de gemeente een open discussie te voeren. Dat moest in 2024 al leiden tot een besluit. Toch wordt dat telkens weer uitgesteld.
Sindsdien volgen petities elkaar in rap tempo op – van oproepen tot verplaatsing tot een voorstel voor een referendum, waarvoor zo’n 2.000 handtekeningen werden verzameld. Toch heeft geen van die initiatieven tot een definitieve doorbraak geleid.
De verdeeldheid over de toekomst van het beeld leidde afgelopen weekend nog tot verhitte confrontaties tijdens een protestactie, meldde het NHD.
Tekst gaat verder na foto.
Uit de stadsgesprekken die de gemeente de afgelopen jaren met inwoners voerde, zou blijken dat een merendeel wil dat het blijft staan. In de gemeenteraad leek daar vorige maand ook een meerderheid voor te zijn. Maar dat voorstel haalde het uiteindelijk niet, omdat Hoorn Lokaal zich op het laatst terugtrok. De raad besloot het dossier over te dragen aan een nieuwe coalitie.
'Stap voor stap opnieuw over spreken'
"Bij een nieuwe coalitie en gemeenteraad kan er straks stap voor stap opnieuw over gesproken worden, en dat verdient dit onderwerp ook", reageerde burgemeester Jan Nieuwenburg daarna. "We moeten nu de uitkomsten van de verkiezingen afwachten om te bepalen welke richting we inslaan."
En zo wordt het dossier opnieuw vooruitgeschoven.
Tekst gaat verder na video.
Volgens politicoloog en onderzoeker Chris Aalberts heeft de besluiteloosheid niet zozeer te maken met het gebrek aan bestuurlijke regie, maar past de discussie in een bredere maatschappelijke trend. "Er is in Nederland een soort cultuuroorlog gaande, een beetje overgewaaid uit Amerika", zegt hij. "Onderwerpen zoals kolonialisme en het slavernijverleden, maar ook lhbti-rechten zorgen ervoor dat mensen soms lijnrecht tegenover elkaar staan."
Wie zijn wij als Nederland?
Volgens Aalberts gaat het debat daarom om meer dan alleen een standbeeld. "Eigenlijk gaat het over de vraag: wie zijn wij als Nederland? Dat maakt het zo lastig om hier een compromis over te vinden."
Dat de gemeenteraad opnieuw geen knoop doorhakt, verbaast hem dan ook niet. "Het is natuurlijk een grote stap om het beeld weg te halen. Onder de lokale bevolking lijkt de kritiek beperkt. En hoewel er al sinds zeker de jaren zestig tegen wordt geprotesteerd, heeft dat er nooit toe geleid dat het beeld daadwerkelijk is weggehaald."
"Je kunt deze discussie niet bestuurlijk wegmasseren"
Daarom verwacht hij dat het gewoon op zijn vertrouwde plek blijft staan. "Op dit moment prevaleert de samenleving naar rechts, dus mensen kunnen met hun protest misschien wel iets bereiken, maar meer dan een bordje met extra historische context zal het voorlopig waarschijnlijk niet worden."
'Eindeloos over jengelen'
Zelfs als het beeld wel zou worden verplaatst, is de discussie volgens Aalberts niet voorbij. "Stel dat je het in de tuin van het Westfries Museum zet. Dan krijg je weer protest van de andere kant. En een volgende coalitie kan dan besluiten het weer terug te zetten."
Volgens hem is het een illusie dat een politiek besluit het debat hierover definitief kan afsluiten. "Voor mensen die denken straks van dit "gezeur" af te zijn, heb ik slecht nieuws: dit houdt nooit op. Je kunt deze discussie niet bestuurlijk wegmasseren. Hier blijft men eindeloos over jengelen."
Hij betwijfelt of de lokale politiek zo veel energie moet blijven steken in een symbolisch dossier, en het zelfs onderdeel moet maken van verkiezingsprogramma’s. Volgens Aalberts slokt de eindeloze discussie te veel aandacht op binnen het politieke debat. "Je kunt je afvragen of dit wel het belangrijkste politieke gevecht van een stad moet zijn."