Wie blanco stemt brengt een geldige stem uit die meetelt voor de opkomst, maar geen invloed heeft op de verdeling van zetels. Bij eerdere verkiezingen in West-Friesland werd in alle gemeenten blanco gestemd, al bleef het aantal beperkt. Met de gemeenteraadsverkiezingen in aantocht gaat de aandacht vooral uit naar partijen en lijsttrekkers. Minder zichtbaar hierbij is de blanco stem: een keuze van kiezers die wel stemmen, maar bewust geen partij aankruisen.
Volgens de Kieswet is een blanco stem sinds 2010 een geldige stem. Het gaat om een stembiljet waarop geen enkel vakje rood is gemaakt en waarop ook niet is geschreven of getekend. Daarmee verschilt een blanco stem van een ongeldige stem, bijvoorbeeld wanneer meerdere vakjes zijn aangekruist. Een blanco stem telt mee voor de opkomst, maar niet voor de verdeling van zetels in de gemeenteraad.
Waarom kiezen mensen blanco?
Volgens ProDemos, het onafhankelijke instituut voor democratie en rechtsstaat, gebruiken kiezers een blanco stem vaak om wel mee te doen aan het verkiezingsproces, maar zonder steun te geven aan het politieke aanbod.
Medewerker Thijs van Lindhout licht toe: “We spreken regelmatig mensen die zeggen dat ze blanco stemmen. Vaak geven ze aan weinig vertrouwen te hebben in de politiek of het niet eens te zijn met hoe het de afgelopen tijd is gegaan. Tegelijkertijd vinden ze het belangrijk om toch te stemmen, omdat ze dat zien als een democratische plicht.”
Volgens Van Lindhout hoeft een blanco stem niet altijd een proteststem te zijn. Soms gaat het ook om kiezers die geen duidelijke keuze kunnen maken of geen partij vinden die bij hen past.
Blanco stemmen in West-Friesland
De onderstaande grafiek laat zien dat in alle West-Friese gemeenten blanco stemmen zijn uitgebracht bij de gemeenteraadsverkiezingen van 2018 en 2022. Het ging daarbij steeds om kleine aantallen, meestal enkele tientallen stemmen per gemeente.
Tekst gaat verder.
In de meeste gemeenten daalde het aantal blanco stemmen in 2022 ten opzichte van 2018. Zo halveerde het aantal in Hoorn en Medemblik, terwijl in Koggenland juist een lichte stijging te zien was. In gemeenten als Opmeer en Enkhuizen bleef het aantal blanco stemmen laag, wat de beperkte impact van deze stemvorm benadrukt.
Tegelijkertijd ligt het aantal blanco stemmen vaak ongeveer gelijk aan het aantal ongeldige stemmen. Dat wijst erop dat sommige kiezers bewust kiezen voor blanco stemmen, in plaats van weg te blijven bij de verkiezingen.
Tekst gaat verder.
De vergelijking tussen 2018 en 2022 laat dus geen duidelijke groei zien van het aantal blanco stemmen, maar er is wel een vast patroon zichtbaar. Bij elke gemeenteraadsverkiezing kiest een kleine groep kiezers bewust voor deze stemoptie.
Beperkte impact
Een blanco stem verandert niets aan de samenstelling van de gemeenteraad. Zetels worden alleen verdeeld op basis van stemmen op partijen. Wie blanco stemt, laat daarmee dus vooral zien wél te willen stemmen, maar geen keuze te kunnen of willen maken.
De cijfers laten zien dat die groep klein blijft. Blanco stemmen keren bij elke gemeenteraadsverkiezing terug, maar spelen geen grote rol in de uitslag. Of dat bij de komende verkiezingen anders wordt, zal pas na de stemming duidelijk zijn.