In het radioprogramma 'Lunchtijd' op Streekomroep West-Friesland Radio schoof onlangs Peter Zwart van het Westfries Archief aan. Aan de hand van een oude luchtfoto vertelde hij een verhaal dat misschien niet iedereen kent, maar dat wel van grote betekenis is voor West-Friesland: de proefpolder bij Andijk.
Een foto met een verrassend detail
Op de zwart-witte luchtfoto uit 1928 zie je Andijk, netjes langs de oude omringdijk geplakt, net zoals nu nog steeds. Maar wie goed kijkt, ziet iets opvallends: een groot stuk nieuw land dat er ineens bij is gekomen. Binnen één jaar tijd werd het dorp uitgebreid met zo’n veertig hectare. Niet omdat er huizen nodig waren, maar omdat men iets wilde uitproberen.
Eerst even testen
De plannen voor de Zuiderzeewerken lagen al decennia klaar, maar na de Zuiderzeewet van 1918 kon het echte werk beginnen. Nederland had wel ervaring met droogmakerijen zoals de Beemster en de Schermer, maar dit was andere koek. Land winnen op de zoute Zuiderzee: zou dat wel lukken?
De vragen waren logisch én spannend. Hoe snel raak je het zout kwijt? Groeien gewassen daar wel? En hoe houd je het waterpeil precies goed? Om dat uit te zoeken stelde de overheid in 1924 de Commissie Lovink in. Hun advies: begin klein. Leg eerst een proefpolder aan en kijk hoe het gaat.
Zo ontstond bij Andijk een soort mini-Wieringermeer, compleet met boerderij, gemaal en zelfs een laboratorium. Dat alles kostte zo’n miljoen gulden – een flink bedrag in die tijd. Maar het bleek een slimme zet. De kennis die hier werd opgedaan, maakte het mogelijk om later de Wieringermeerpolder snel en succesvol in gebruik te nemen.
De proefpolder van Andijk is misschien bescheiden van formaat, maar groot van betekenis: een stille start van een van de indrukwekkendste waterbouwkundige projecten uit onze geschiedenis.
Van proefpolder naar recreatiegebied
Toen de experimenten hun nut hadden bewezen, was de taak van de proefpolder eigenlijk volbracht. Het gebied kwam uiteindelijk in handen van de gemeente Andijk en werd gebruikt als landbouwgrond. Vanaf de jaren zestig en zeventig veranderde het karakter opnieuw en kreeg het gebied een recreatieve bestemming.
Wie er nu wandelt, fietst of vakantie viert, staat dus letterlijk op een stukje geschiedenis. Zonder deze proefpolder waren de Zuiderzeepolders, waaronder de Wieringermeerpolder, een stuk minder vanzelfsprekend geweest.
Het gesprek in 'Lunchtijd' met Peter Zwart van het Westfries Archief:
Lunchtijd is een programma van Streekomroep West-Friesland en wordt wekelijks uitgezonden op vrijdag van 12.00 tot 14.00 uur op WEEFF Radio en zaterdag op hetzelfde tijdstip op HoornRadio.