Het is een wonder dat het dagboek nog bestaat: Jakob Oosterhuis kwam in de Tweede Wereldoorlog in een Japans kamp terecht op Java in voormalig Nederlands-Indië. In losse schriftjes schreef hij - terwijl dat verboden was - in zijn dagboek gedetailleerd de gebeurtenissen in het kamp. Bijna was hij de schriftjes kwijt toen het door een bewaker werd afgepakt. “In een opwelling heeft hij het dagboek toen terug gegrist uit de handen van die bewaker”, weet kleinzoon Daniel Oosterhuis. Nu - 80 jaar na de bevrijding - is het in boekvorm gepubliceerd door zijn nakomelingen.
Hij was net afgestudeerd toen Jakob Oosterhuis in 1939 als jonge onderwijzer ging lesgeven in Nederlands-Indië. Hij moest dan wel zijn verloofde achterlaten in Groningen. “Gedurende de hele oorlog bleven zij gescheiden van elkaar, en viel het hele contact weg”, weet Daniel. Toen ook de Tweede Wereldoorlog uitbrak in Azië, kwam Jakob in een Japans kamp terecht.
Daar schreef hij in schriftjes brieven aan zijn verloofde in Nederland. “Hij beschrijft de dagelijkse gang van zaken in het kamp”, noemt Daniel. “Hij heeft best gedetailleerd lijsten bijgehouden van sterfgevallen of mijnongevallen.“
Tussen alle extreem nare details uit het kamp staan de liefdesverklaring aan 'M.' - de afkorting van een koosnaampje dat Jakob voor zijn verloofde had. Naast de mooie herinneringen aan zijn verloofde, vraagt Jakob zich hardop af of ze in de oorlog niet teveel uit elkaar groeien. Eén van de redenen dat hij de details opschrijft in briefvorm, zodat zij - mocht hij haar ooit weer zien - zijn situatie misschien beter begrijpt.
Precies zoals opa beschreef uitgegeven
Daniel Oosterhuis is de kleinzoon van Jakob. Als hij vroeger na school bij zijn opa langsgaat speelt hij een potje schaken. En ook dan kan zijn opa nog goed vertellen over zijn tijd in het kamp. Daniel leert dat er al sinds begin jaren ’90 een versie van het dagboek naar al zijn zeven kinderen is gegaan. Maar pas een paar jaar geleden besluit Daniel het dagboek eens echt te gaan lezen.
Maar een handgeschreven document lezen, dat is Daniel niet meer gewend. “Als ik het al lastig vind om het te lezen, gaan mijn kinderen dit helemaal nooit meer lezen, en gaat het misschien verloren.” Dus besluiten de nakomelingen van Jakob 80 jaar na de bevrijding het boek uit te geven. Precies in de woorden die Jakob zelf heeft opgeschreven. “Dat vinden we het meest authentiek.” Brieven aan M. is in verschillende boekhandels en online te verkrijgen.